“Ιππότες της Ρόδου: ιστορία, εξουσία και θρύλοι των πολεμιστών μοναχών”

Ο επίσημος τίτλος τους ήταν “Ιππότες του Τάγματος του Νοσοκομείου του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ”. Αργότερα έγιναν γνωστοί απλά ως “Ιππότες του Αγίου Ιωάννη” ή “Ιωαννίτες Ιππότες” ή “Ιππότες της Ρόδου” και, τέλος, “Ιππότες της Μάλτας”. Το Τάγμα του Αγίου Ιωάννη ιδρύθηκε από έναν μοναχό ονόματι Ζεράρ Τενκ ή Τουνκ (Gerardo Sasso), γνωστό και ως “Μακάριο”. Ο Ζεράρ διηύθυνε ένα μικρό νοσοκομείο στην Ιερουσαλήμ όταν αυτή πολιορκήθηκε από τους Σταυροφόρους το 1099. Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, βοηθούσε τους πεινασμένους Σταυροφόρους πετώντας τους καρβέλια ψωμί από τα τείχη.

Όταν ανακρίθηκε από τους Μουσουλμάνους υπερασπιστές της πόλης, ο ίδιος ισχυρίστηκε για να αμυνθεί ότι πετούσε πέτρες. Ο Ζεράρ οδηγήθηκε παρ’ όλα αυτά ενώπιον του Διοικητή της Ιερουσαλήμ. Ο σάκος του, γεμάτος καρβέλια, παρουσιάστηκε ως απόδειξη της προδοσίας του, αλλά όταν το περιεχόμενό του άδειασε στο πάτωμα, τα ψωμιά είχαν μεταμορφωθεί σε πέτρες!

Ο αδελφός Ζεράρ αφέθηκε ελεύθερος και έγινε διάσημος σε όλο το στρατόπεδο των Χριστιανών ως “Μακάριος Ζεράρ”. Με την κατάληψη της Ιερουσαλήμ από τους Σταυροφόρους, το μικρό νοσοκομείο του Ζεράρ μεγάλωσε σε μέγεθος και σημασία, προσελκύοντας όλο και περισσότερους μοναχούς στην υπηρεσία του.

Σύντομα, ιππότες και πρίγκιπες τίμησαν τον Ζεράρ και το νεοσύστατο Τάγμα του με πολύτιμα δώρα, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων εκτάσεων γης στην Ευρώπη. Τα καθήκοντα και οι υποχρεώσεις του Τάγματος των Ιπποτών της Ρόδου δεν περιορίζονταν πλέον στη διαχείριση του Νοσοκομείου, αλλά περιλάμβαναν και το έργο της διατήρησης των δρόμων ασφαλών από πιθανές απειλές για τους προσκυνητές. Πολλοί από τους γιους ευγενών οικογενειών οι οποίοι, αν και είχαν ισχυρή θρησκευτική κλίση, εκπαιδεύονταν μόνο στην τέχνη του σπαθιού, προσχώρησαν στις τάξεις του Τάγματος των Ιπποτών της Ρόδου.

Ωστόσο, η λαμπρότητα του Τάγματος δεν παρέμεινε πάντα αλώβητη. Καθώς η εξουσία του μεγάλωνε, άρχισε να ακολουθεί μόνο τους δικούς του κανόνες. Ο σκοπός του Τάγματος των Ιπποτών της Ρόδου έγινε μερικές φορές αποκλειστικά το δικό του όφελος, και οι όρκοι της αγνότητας, της φτώχειας και της υπακοής παραβιάστηκαν. Και αν, περιστασιακά, υπήρχε διαφωνία με τη θέληση του Πάπα, απλά την αγνοούσαν.

Ταγμένοι στην αγνότητα, τη φτώχεια και την υπακοή, αυτοί οι μοναχοί-στρατιώτες μετατράπηκαν σταδιακά σε ένα σώμα επαγγελματιών στρατιωτών και στην πιο τρομερή ένοπλη δύναμη της εποχής. Το θάρρος τους έγινε θρυλικό στα πεδία των μαχών και ανάμεσα στους εχθρούς. Μπορούσαν να βρίσκονται οπουδήποτε και ανά πάσα στιγμή, και μπορούσε κανείς να τους συναντήσει πάντα εκεί όπου η μάχη ήταν πιο πυκνή και ο κίνδυνος μεγαλύτερος.

Ιππότες της Ρόδου, οι Οκτώ της Ευρώπης;

Η ιστορία των Ιπποτών του Αγίου Ιωάννη ή Ιπποτών της Ρόδου στην Παλαιστίνη τελειώνει την Παρασκευή 18 Μαΐου 1291. Εκείνη την ημέρα, 250.000 Μαμελούκοι υπό τη διοίκηση του Αλ-Ασράφ επιτέθηκαν στα τείχη της Άκρας, του τελευταίου οχυρού των Σταυροφόρων. Ο Μέγας Μάγιστρος Ζαν ντε Βιλιέ τραυματίστηκε σοβαρά στη μάχη.

Οι εναπομείναντες Σταυροφόροι επιβιβάστηκαν στα πλοία τους και εγκατέλειψαν για πάντα την Αγία Γη. Οι Ιππότες του Αγίου Ιωάννη βρήκαν προσωρινό καταφύγιο στην Κύπρο, η οποία ελεγχόταν από τον απρόθυμο Ερρίκο Β’. Οι Ιππότες δεν επιθυμούσαν να επιστρέψουν στην Ευρώπη.

Οι Ιππότες της Ρόδου Ήθελαν να πολεμήσουν τους “απίστους” και να παραμείνουν όσο το δυνατόν πιο κοντά στην Αγία Γη. Έτσι, άρχισαν να αναζητούν μια κατάλληλη τοποθεσία ως μόνιμη βάση. Στο πλαίσιο μιας από τις αγαπημένες τους ασχολίες, την καταδίωξη πειρατών, οι Ιππότες έφτασαν στη Ρόδο στην Ελλάδα. Ήταν έρωτας με την πρώτη ματιά!

Οι Ιππότες της Ρόδου ένιωσαν ότι η Ρόδος ήταν τέλεια… και δεν ήταν ούτε οι πρώτοι ούτε οι τελευταίοι που είχαν αυτό το συναίσθημα. Από εκείνη την ημέρα, η Ρόδος δεν βγήκε ποτέ ξανά από το μυαλό των γενναίων Ιπποτών μας. Άρχισαν έτσι να μελετούν τα σχέδια για την οριστική εγκατάσταση του Τάγματος στο νησί, το οποίο ήταν ιδανικά τοποθετημένο στα μισά του δρόμου μεταξύ Ανατολής και Δύσης και διάσημο για την ομορφιά του.

Ιππότες της Ρόδου

Το 1304 ο Φουλκ ντε Βιλαρέ εξελέγη Μέγας Μάγιστρος των Ιπποτών της Ρόδου. Με τον Βιλαρέ συμφώνησε ο Βινιόλο Βινιόλι, ένας εξαιρετικός επιχειρηματίας και πειρατής – ή μήπως ήταν το αντίθετο; – για να μοιράσουν τη Ρόδο: 1/3 για τον ίδιο και 2/3 για τους Ιππότες. Με την ευλογία του Πάπα Κλήμη Ε’ και την έγκριση των βασιλέων της Αγγλίας και της Γαλλίας, οι Ιππότες του Αγίου Ιωάννη αποβιβάστηκαν στην ανατολική ακτή του νησιού.

Πολύ σύντομα κατέλαβαν τα βυζαντινά φρούρια του Φεράκλου και της Φιλερήμου, αποκόπτοντας την πόλη από το υπόλοιπο νησί. Αφού εξασφάλισε σταθερά τον έλεγχο της ροδιακής ενδοχώρας, ο ντε Βιλαρέ ζήτησε στη συνέχεια από τον Βυζαντινό Αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β’ τον Παλαιολόγο την άδεια να εγκαταστήσει το Τάγμα στη Ρόδο.

Ως αντάλλαγμα, το Τάγμα δεχόταν να πληρώνει έναν ετήσιο φόρο υποτελείας και να υποστηρίζει τον Αυτοκράτορα με ένοπλους άνδρες κάθε φορά που το είχε ανάγκη. Ο Αυτοκράτορας Ανδρόνικος απέρριψε με περιφρόνηση την προσφορά. Έτσι, στις 15 Αυγούστου 1309 (ημέρα της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου), οι Ιππότες του Αγίου Ιωάννη ή Ιππότες της Ρόδου κατέλαβαν την πόλη της Ρόδου.

Ο θρύλος λέει ότι, φορώντας τομαράκια προβάτων, ο Μέγας Μάγιστρος και μια μικρή ομάδα γενναίων Ιπποτών κρύφτηκαν ανάμεσα σε ένα κοπάδι και, εκμεταλλευόμενοι μια σκοτεινή και συννεφιασμένη μέρα, κατάφεραν να μπουν στην πόλη. Αφού σκότωσαν τους φρουρούς, άνοιξαν τις πύλες στους συντρόφους τους που τους περίμεναν έξω. Εδώ ξεκινά η ιστορία των Ιπποτών της Ρόδου.

Ιππότες της Ρόδου

Από το 1261 η Ρόδος θεωρητικά αποτελούσε μέρος της Αυτοκρατορίας του Βυζαντίου, αλλά στην πραγματικότητα κυβερνιόταν από Γενοβέζους ναυάρχους. Το 1306, από τον εν ενεργεία ναύαρχο Βινιόλο ντε Βινιόλι, πουλήθηκε στους Ιππότες του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ, οι οποίοι το 1310 κατέλαβαν τη Ρόδο.

Υπό την καθοδήγηση ενός Μεγάλου Μαγίστρου, αναδιοργάνωσαν τον στόλο και το εμπόριό της, ενώ έλαβαν ως δωρεά από τον Κλήμη Ε’ μέρος της περιουσίας του διαλυμένου τάγματος των Ναϊτών. Η πολυεθνική σύνθεση του ιπποτικού τάγματος έφερε το νησί σε επαφή με τη Δυτική Ευρώπη, τόσο σε οικονομικό και πολιτικό όσο και σε πολιτιστικό επίπεδο.

Για άλλη μια φορά, το λιμάνι της Ρόδου, λόγω της στρατηγικής του θέσης, γίνεται κέντρο εμπορίου προϊόντων από την Ανατολή και τη Δύση. Η οικονομική ανάπτυξη που επακολουθεί οδηγεί σε μια πλούσια κοινωνική διαστρωμάτωση, στην κορυφή της οποίας βρίσκονται οι τάξεις των ευγενών και των πλουσίων αστών.

Το ελληνικό στοιχείο, μετά τα μέσα του 15ου αιώνα, διακρίνεται ιδιαίτερα στον οικονομικό τομέα. Έτσι, διαμορφώνεται μια πολυμελής ομάδα Ελλήνων και δυτικών λογίων που καλλιεργούν τα γράμματα και τις τέχνες, μελετώντας την ελληνική και λατινική κλασική γραμματεία.

Στα 213 χρόνια της κυριαρχίας των Ιπποτών της Ρόδου, το λιμάνι έγινε μία από τις πύλες της Δυτικής Ευρώπης προς την Ανατολή, όχι μόνο για τα υλικά αγαθά αλλά και για τις ιδέες. Η διεθνής σύνθεση του Ιπποτικού Τάγματος έχει ως αποτέλεσμα να φτάνει στη Ρόδο, από κάθε σημείο της Ευρώπης, τουλάχιστον ο απόηχος των νέων ιδεών για την κοινωνία, τη φιλοσοφία και την τέχνη. Οι Ιππότες της Ρόδου ανανέωσαν και επέκτειναν την πόλη, η οποία στα τέλη του 15ου αιώνα θεωρούνταν μία από τις ομορφότερες και ισχυρότερες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου, ένα οχυρό χτισμένο στο ψηλότερο σημείο της πόλης, ήταν η έδρα της κεντρικής εξουσίας ενός ιδιόμορφου Κράτους, του οποίου οι κτήσεις εκτείνονταν από την Ιβηρική Χερσόνησο μέχρι τις σκανδιναβικές χώρες, και από την Αγγλία μέχρι την Κύπρο. Πριν από την κυριαρχία των Ιπποτών της Ρόδου, ο χώρος χρησίμευε ως το τελευταίο καταφύγιο των αμυνόμενων, αρχικά ως ακρόοπολη της βυζαντινής Ρόδου και αργότερα πιθανώς ως έδρα και κατοικία του βυζαντινού διοικητή του νησιού. Η εισβολή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην περιοχή του Αιγαίου τούς οδήγησε σε σύγκρουση με τους Ιππότες του Αγίου Ιωάννη το 1480.

Η πρώτη πολιορκία έληξε με την ήττα των Οθωμανών και την αναδιοργάνωση της άμυνας της πόλης.
Το 1522 όμως, ο Οθωμανός Σουλτάνος Σουλεϊμάν Α’, ο νικητής του Βελιγραδίου, επιτέθηκε στο νησί με 100.000 άνδρες.
Προς βοήθεια των Ιπποτών της Ρόδου έσπευσαν οι Βενετοί, οι Γενοβέζοι και οι κάτοικοι του Χάνδακα (Κρήτη), αλλά μετά από 6 μήνες, την 1η Ιανουαρίου 1523, ο Βιλιέ ντε λ’ Ιλ-Αντάμ εγκατέλειψε το νησί με τους 180 Ιππότες της Ρόδου που είχαν απομείνει.

Λόγω της αντίστασης που πρόβαλε το νησί, ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής εξαίρεσε τη Ρόδο από το προνομιακό καθεστώς που είχε εξασφαλίσει αντίθετα για άλλα νησιά που δεν του είχαν αντισταθεί. Παράλληλα, εξέλαβε όλο τον ελληνοχριστιανικό πληθυσμό από την πόλη (εντός των τειχών), ενώ οι περισσότερες εκκλησίες μετατράπηκαν σε τζαμιά.

Για να επιτραπεί στη Ρόδο να συνεχίσει να διαδραματίζει τον ίδιο οικονομικό ρόλο που κατείχε στην περιοχή πριν από την οθωμανική κατάκτηση, ο Σουλεϊμάν έφερε στην πόλη Ισπανούς Σεφαραδίτες Εβραίους για να ενισχύσει τα ήδη υπάρχοντα εβραϊκά στοιχεία, στους οποίους παραχωρήθηκαν ειδικά προνόμια, όπως η εγκατάσταση σε μια συνοικία εντός των τειχών που ονομαζόταν Ουρίκι, το δικαίωμα να ασκούν ανεμπόδιστα τη θρησκεία τους και 120 χρόνια προνομιακής φορολογικής μεταχείρισης.

Η πρόοδος της εβραϊκής κοινότητας στη Ρόδο, καθώς και η πνευματική παρουσία και η δράση του Ραββίνου, οδήγησαν στο να μετατραπεί το νησί σε μια “μικρή Ιερουσαλήμ”. Κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας, η Ρόδος αποτελούσε το κέντρο ολόκληρης της περιοχής και την πρωτεύουσα της οθωμανικής διοικητικής ενότητας, η οποία περιλάμβανε και άλλα νησιά. Παρά ταύτα, τα γεγονότα δεν επέτρεψαν στη Ρόδο να αναδειχθεί στο νέο κέντρο των διεθνών αγορών.

Η ιεραρχία του τάγματος

Ιππότες: έπρεπε να είναι απόγονοι τουλάχιστον τεσσάρων γενεών ευγενών και από τους δύο γονείς. Φορούσαν μαύρο μανδύα με έναν λευκό οκτάκτινο σταυρό στα αριστερά. Ήταν εφοδιασμένοι με σπαθί και έφεραν σπιρούνια. Οι διοικητικοί και στρατιωτικοί αξιωματούχοι του Τάγματος εκλέγονταν ή υποδεικνύονταν από αυτή την τάξη. Ταγμένοι στην αγνότητα, τη φτώχεια και την υπακοή, ήταν υποχρεωμένοι να πολεμούν για την υπεράσπιση της Πίστης.

Καπελάνοι (Ιερείς): ήταν υπεύθυνοι για τα θρησκευτικά καθήκοντα των αδελφών και για τη μέριμνα των ιδρυμάτων του Τάγματος. Αργότερα χωρίστηκαν σε δύο τάξεις: σε εκείνους που εκτελούσαν τα καθήκοντά τους εντός της έδρας τους (συμβατικοί καπελάνοι) και σε εκείνους που εκτελούσαν παρόμοια καθήκοντα στα ευρωπαϊκά μοναστήρια και κτήσεις (ιερείς της υπακοής).

Σεργέντοι (Υπηρέτες): υπήρχαν δύο είδη: οι Σεργέντοι των Όπλων (servientes armorum) και οι Σεργέντοι των Γραφείων (servientes officii). Οι τελευταίοι ήταν φεουδάρχες των Ιπποτών και μπορούσαν και οι ίδιοι να γίνουν Ιππότες. Αντίθετα, οι πρώτοι δεν διέθεταν τα απαραίτητα ευγενή διαπιστευτήρια για να γίνουν Ιππότες, αλλά απασχολούνταν στο Νοσοκομείο και η θέση τους έγινε αργότερα ιδιαίτερα περιζήτητη. Όλοι όσοι είχαν δώσει όρκους ονομάζονταν «Δικαιοσύνης». Στο Τάγμα των «Ιπποτών της Χάριτος» μπορούσαν να γίνουν δεκτοί όσοι δεν πληρούσαν πλήρως όλες τις προϋποθέσεις.

Οι τρεις τάξεις που αποτελούσαν το Τάγμα χωρίζονταν ανάλογα με την εθνικότητα, οι οποίες ονομάζονταν “Langues” (γαλλικά: γλώσσες), αρχικά επτά: Ωβέρνη, Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Προβηγκία και Αραγονία. Αργότερα προστέθηκε και η γλώσσα της Καστίλης, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό σε οκτώ. Κάθε γλώσσα περιλάμβανε Προκάτοχους ή Μεγάλους Προκάτοχους, Βαϊλάτα και Διοικήσεις (Commende). Ο Γενικός Τομέας εξέλεγε τον Μέγα Μάγιστρο, ο οποίος αποκτούσε τη Γενική Προεδρία ισοβίως.

Χρήσιμοι σύνδεσμοι:

“Ρόδος. Η βασίλισσα της Μεσογείου και η Wall Street της εποχής της” από το 411 προ Χριστού έως το 44 μετά Χριστού… Η αίγλη μιας Ναυτικής Δημοκρατίας, 1500 χρόνια πριν από τη Βενετία. Του Roberto Timo καθώς και το “Όταν η Σαρδηνία ήταν μια Μεγάλη Δύναμη” – Εκδόσεις della Torre.