“Η ιστορία της Ρόδου: πάνω από 2400 χρόνια πολιτισμού, μύθων και πολιτισμών”

Ιστορία της Ρόδου – Ελληνιστική Ρωμαϊκή Περίοδος – Βυζαντινή Περίοδος – Ιταλική Κατοχή

Ιστορία της Ρόδου στην Ελλάδα: Στη μακρόχρονη ύπαρξή της, με περισσότερα από 2400 χρόνια καταγεγραμμένης ιστορίας, το νησί της Ρόδου βρισκόταν πάντα στο επίκεντρο των πιο σημαντικών γεγονότων που αφορούσαν την ανθρωπότητα. Γεννημένη ανεξάρτητη, κατάφερε να διατηρηθεί έτσι για αιώνες, υποκύπτοντας μόνο στο όραμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου και, μεταγενέστερα, στην επέκταση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Όταν η πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μεταφέρθηκε από τη Ρώμη στην Κωνσταντινούπολη, η Ρόδος πέρασε υπό την ηγεμονία του Βυζαντίου.

Στη συνέχεια καταλήφθηκε από τους Άραβες, τους Ενετούς και τους Φράγκους, ενώ υπό την κυριαρχία των Ιπποτών του Τάγματος του Αγίου Ιωάννη (των Ιωαννιτών) ανέκτησε τη ναυτική και εμπορική της σημασία. Με την αποχώρηση των Ιπποτών της Ρόδου (μετέπειτα Ιπποτών της Μάλτας), ενσωματώθηκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Στις αρχές του εικοστού αιώνα καταλήφθηκε από τον ιταλικό στρατό και μόνο με το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, μαζί με τα υπόλοιπα νησιά των Δωδεκανήσων, η Ρόδος έγινε τελικά μέρος της Ελληνικής Δημοκρατίας. Με την ιστορία της γεμάτη από πολυπολιτισμικές επιρροές, αυτό το νησί αποτελούσε ανέκαθεν ένα φιλόξενο λιμάνι στο οποίο μπορεί κανείς να ξαναβρεί, με εξαιρετική ευκολία, ίχνη των δικών του καταβολών.

Ιστορία της Ρόδου – Τα πρώτα ίχνη της ιστορίας

Το νησί της Ρόδου είχε κατά την αρχαιότητα διάφορα ονόματα: Οφιούσα, Αιθραία, Μακαρία, Αταβυρία, Ολόεσσα, Πελαγία, Ποιήεσσα, Σταδία και Τελχινία (μετά την εγκατάσταση των Τελχινών, οι οποίοι λέγεται ότι έφτασαν από την Κρήτη και ήταν επιδέξιοι σιδηρουργοί). Υπάρχουν πολλοί μύθοι που αφηγούνται από πού προέρχεται το όνομα Ρόδος, ωστόσο ανέκαθεν επικρατούσε η συσχέτιση με το ρόδο (τριαντάφυλλο), ιερό λουλούδι του Ήλιου, του θεού του ήλιου.

Αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο τα νομίσματα που κόβονταν στη Ρόδο απεικόνιζαν στη μία όψη ένα ρόδο και στην άλλη την κεφαλή του Ήλιου. Ο Πίνδαρος αφηγείται ότι ο Ήλιος και η σύζυγός του, η νύμφη Ρόδος, απέκτησαν επτά γιους. Ανάμεσά τους ήταν ο Κέρκαφος, ο οποίος χώρισε το νησί της Ρόδου ανάμεσα στους τρεις γιους του: τον Ιάλυσο, τον Κάμειρο και τη Λίνδο (η ιστορία αποδίδει αντίθετα στους Δωριείς, γύρω στο 1100 π.Χ., την ίδρυση των τριών ομώνυμων πόλεων-κρατών).

Τα πρώτα ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας, που χρονολογούνται από τη Νεολιθική περίοδο, έχουν βρεθεί σε διάφορα σημεία του νησιού, ενώ κατά την εποχή του Χαλκού η Ρόδος δέχθηκε την επίδραση των Μινωιτών και των Μυκηναίων, όπως μαρτυρούν διάφορα αρχαιολογικά ευρήματα που ανακαλύφθηκαν στην Ιάλυσο και στα Τριάντα. Ο Όμηρος αναφέρει επίσης τις τρεις πόλεις της Ρόδου μεταξύ εκείνων που έστεισαν πλοία κατά τον Τρωικό Πόλεμο.

Κατά την Αρχαϊκή περίοδο, η Ιάλυσος, η Κάμειρος και η Λίνδος, μαζί με την Αλικαρνασσό, την Κω και την Κνίδο, σχημάτισαν μια ομοσπονδία έξι πόλεων, τη λεγόμενη Δωρική Εξάπολη, με κέντρο το Ιερό του Απόλλωνα στη χερσόνησο της Κνίδου, και μαζί ίδρυσαν πολυάριθμες αποικίες στη Μικρά Ασία και στα παράλια της Μεσογείου Θάλασσας (συμπεριλαμβανομένης της Γέλας στη Σικελία).

Στα μέσα του 5ου αιώνα, η Ρόδος έγινε μέλος της Αθηναϊκής Συμμαχίας.
Το 490 π.Χ. οι Ρόδιοι δέχθηκαν την εισβολή των Περσών και, μετά την ήττα των τελευταίων, εντάχθηκαν στη Δηλιακή Συμμαχία (478 π.Χ.) και υποστήριξαν την προσπάθεια της Αθήνας να αντισταθεί στην περσική απειλή.

Εκείνα τα χρόνια, ο Διαγόρας, μέλος της ισχυρής οικογένειας των Ερατιδών, νίκησε στους Ολυμπιακούς Αγώνες, αναδεικνυόμενος σε έναν από τους μεγαλύτερους Έλληνες αθλητές. Το γεγονός ότι υποτιμήθηκαν από τους Αθηναίους ώθησε τους Ροδίους να αποχωρήσουν από τη συμμαχία το 411 π.Χ. κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου.

Η Ίδρυση Της Πόλης Της Ρόδου

Το 408 π.Χ. οι τρεις πόλεις-κράτη του νησιού αποφάσισαν, με πρωτοβουλία του Ολυμπιονίκη Δωριέα από την Ιαλυσό, να ιδρύσουν ένα νέο θρησκευτικό και εμπορικό κέντρο το οποίο ονόμασαν Ρόδο και τοποθετήθηκε στο βορειότερο άκρο του νησιού, όπου βρίσκεται ακόμα και σήμερα.
Η νέα πόλη είχε, σύμφωνα με το σχέδιο του Ιππόδαμου του Μιλήσιου, κυκλική διάταξη και ισχυρά περιμετρικά τείχη.

Το σύστημα που υιοθετήθηκε προέβλεπε παράλληλους δρόμους που τέμνονταν κάθετα, δημιουργώντας ένα ορθογώνιο πλέγμα στολισμένο με ναούς, γυμνάσια, θέατρα και άλλα λαμπρά κτίρια. Ένα οχυρωματικό τείχος, που θεωρούνταν από τα καλύτερα αμυντικά έργα της εποχής, προστάτευε την πόλη από κάθε εχθρική επιδρομή.
Τουλάχιστον πέντε λιμάνια υποδέχονταν στους όρμους τους πλοία από όλο τον κόσμο, γεμίζοντας την πόλη με εμπορεύματα και πλούτη.

Το αρχαίο αστικό δίκτυο της σχολής του Ιππόδαμου είναι ορατό ακόμα και σήμερα στην τρέχουσα τοπογραφία της πόλης, και εκτείνεται τόσο εντός όσο και εκτός των μεσαιωνικών τειχών της Πόλης των Ιπποτών (1480 μ.Χ.).

Η κατεύθυνση των αρχαίων δρόμων διατηρήθηκε με ελάχιστες παραλλαγές κατά τη βυζαντινή περίοδο, έτσι ώστε οι Ιππότες της μεσαιωνικής πόλης κληρονόμησαν αυτό το πολεοδομικό σύστημα, μαζί με ένα μεγάλο μέρος της βυζαντινής δόμησης. Με άλλα λόγια, βρισκόμαστε μπροστά στη σπάνια περίπτωση χρήσης ενός οδικού συστήματος που παρέμεινε σε συνεχή λειτουργία για σχεδόν 2.400 χρόνια.

Οι αρχαιολογικές ανασκαφές έφεραν στο φως κλασικά μνημεία, όπως: την Ακρόπολη, τον Ναό του Απόλλωνα, το Στάδιο, το Ωδείο, τα Νεώρια, διάφορους ναούς και γυμνάσια, τμήματα των αρχαίων οχυρώσεων, κατάλοιπα κατοικιών, χυτήρια, καθώς και δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης.

Η δημιουργία της πόλης συνοδεύτηκε από μια άμεση και λαμπρή ακμή. Εξελίχθηκε σε ένα ισχυρό οικονομικό κέντρο, εγγυητή της ελευθερίας των θαλασσών, και σε ένα από τα κυριότερα εμπορικά κέντρα της ανατολικής Μεσογείου. Έκοβε δικό της νόμισμα, εφάρμοζε τους πρώτους κανόνες ναυτικού δικαίου και φιλοξενούσε την περίφημη Σχολή Ρητορικής της Ρόδου.

Η πόλη διοικούνταν από τη Βουλή της και την Εκκλησία του Δήμου, αλλά λόγω εσωτερικών ζητημάτων παρέμεινε υπό τον κοινοβουλευτικό έλεγχο των τριών πόλεων που την ίδρυσαν.
Η επιλογή της θέσης της και τα φυσικά της πλεονεκτήματα έπαιξαν αναμφίβολα καθοριστικό ρόλο στη γρήγορη εξέλιξη της πόλης σε ένα σημαντικό οικονομικό και πολιτιστικό κέντρο για ολόκληρο το νησί.

Λόγω της αντίστασης που πρόβαλε το νησί, ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής εξαίρεσε τη Ρόδο από το προνομιακό καθεστώς που είχε εγγυηθεί αντίθετα για τα άλλα νησιά που δεν του είχαν αντισταθεί. Ταυτόχρονα, εξεδίωξε όλο τον ελληνοχριστιανικό πληθυσμό από την πόλη, ενώ οι περισσότερες εκκλησίες μετατράπηκαν σε τζαμιά.
Προκειμένου όμως να επιτραπεί στη Ρόδο να συνεχίσει να διαδραματίζει τον ίδιο οικονομικό ρόλο που κατείχε στην περιοχή πριν από την οθωμανική κατάκτηση,

ο Σουλεϊμάν εγκατέστησε στην πόλη Σεφαραδίτες Εβραίους από την Ισπανία για να ενισχύσει τα ήδη υπάρχοντα εβραϊκά στοιχεία, στους οποίους παραχωρήθηκαν ιδιαίτερα προνόμια, όπως το να εγκατασταθούν σε μια συνοικία εντός των τειχών που ονομαζόταν Ουρίκι, το δικαίωμα να ασκούν ανεμπόδιστα τη θρησκεία τους και 120 χρόνια ευνοϊκής φορολογικής μεταχείρισης. Η πρόοδος της εβραϊκής κοινότητας στη Ρόδο και η πνευματική παρουσία και δράση του Ραββίνου οδήγησαν στο να αποκαλείται το νησί «μικρή Ιερουσαλήμ».

Κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας, η Ρόδος ήταν το κέντρο ολόκληρης της περιοχής και η πρωτεύουσα της οθωμανικής διοικητικής ενότητας, η οποία περιλάμβανε και άλλα νησιά.
Παρά ταύτα, οι ιστορικές συγκυρίες δεν επέτρεψαν στη Ρόδο να αναδειχθεί στο νέο κέντρο της διεθνούς αγοράς.

Ιστορία της Ρόδου – Η Ελληνιστική Ρωμαϊκή Περίοδος – Η Βυζαντινή Περίοδος – Οι Ιππότες – Ιταλική Κατοχή

Χρήσιμοι σύνδεσμοι:

Ρόδος. Η βασίλισσα της Μεσογείου και η Wall Street της εποχής της: από το 411 προ Χριστού έως το 44 μετά Χριστού… Η αίγλη μιας Ναυτικής Δημοκρατίας, 1500 χρόνια πριν από τη Βενετία. Του Ρομπέρτο Τίμο.